Historia

Mieszkańcy Sarzyny należeli administracyjnie do parafii w Krzeszowie, położonym po drugiej stronie Sanu. Ta przynależność powodowała wielkie utrudnienia (wody Sanu, odległość) w uczęszczaniu na nabożeństwa i korzystaniu z niektórych sakramentów (chrzty, śluby, pogrzeby, spowiedź wielkanocna).
Powstawanie na terenie Puszczy Sandomierskiej nowych Kościołów (Wola Zarczycka -1578, Sokołów - 1588, Górno - 1597) przy istniejących w sąsiedztwie starych Kościołach i parafiach (Leżajsk -1400, Giedlarowa - 1439, Bieliny - przed 1287) podziałały inspirująco na mieszkańców Sarzyny i zbudowali we wsi drewniany Kościół pod wezwaniem św. Sebastiana Męczennika. Kościół ten został konsekrowany 28 kwietnia 1696 roku przez arcybiskupa Lwowskiego Jana Dymitra Solikowskiego. Utworzenie zaś odrębnej parafii sarzyńskiej nastąpiło aktem wydanym przez biskupa przemyskiego Laurentego Goślickiego w Radymnie 12 stycznia 1598 roku, za pontyfikatu papieża Klemensa VIII.
Nowo powstała parafia sarzyńska podjęła szereg bardzo ważnych funkcji religijnych i społecznych na rzecz parafian. W życiu parafii sarzyńskiej pierwszoplanową rolę odgrywał proboszcz, mający jako duszpasterz wiernych, a zarazem zarządca parafii wiele zadań do spełnienia. W realizacji niektórych z nich mogli go wyręczać ludzie świeccy (organista, członkowie bractw i stowarzyszeń religijnych, służba kościelna).
Obok świątyni stanowiącej zasadnicze miejsce uświęcenia i oddawania należnej Bogu czci, znajdowały się też inne miejsca w parafii, służące lepszemu kontaktowi mieszkańców wsi z rzeczywistością nadprzyrodzoną. Należy do nich zaliczyć cmentarze, kapliczki i krzyże przydrożne.

 


   Liczba wiernych w poszczególnych latach

W 1938 roku Parafia Sarzyńska miała 2675 parafian, w 1958 roku - 2991, w 1965 roku - 3100, w 1990 roku - 3400, a w 1997 roku - 3450. Po roku 1990 liczba wiernych w parafii niewiele się zmienila-stan prawie się utrzymuje. W tym okresie wprawdzie buduje się wiele nowych domów i powstają nowe rodziny, ale równocześnie część parafian przemieszcza się, wyjeżdża do miast, za granice - do Stanów Zjednoczonych, Francji i Niemiec. Parafianie sarzyńscy są bardzo ruchliwi, chętnie wyjeżdżają w poszukiwaniu lepszych warunków życia.

 


Najważniejsze wydarzenia z życia parafii
(po roku 1960)

1961r. - Przy kościele sarzyńskim powstał chór mieszany, założony przez organistę Stanisława Halaja (wcześniej funkcjonowała niewielka grupa śpiewacza). Po pewnym czasie chór ten prowadził Franciszek Miazga.
1965r. - Ks. Jan Warchał zorganizował spośród dzieci zespól Rycerzy i Rycerki do adoracji Grobu Pańskiego w czasie świat wielkanocnych. W tym tez roku wyruszyła w sierpniu (po raz pierwszy) pielgrzymka do Kalwarii Pacławskiej pod przewodnictwem ks. Warchała i odtąd co roku pielgrzymują sarzyniacy
1969r. - Ks. J. Warchał powołał przy parafii Kółko Teatralne im. św Cecylii, które prowadzi do obecnych czasów.
1970r. - Misje święte w kościele sarzyńskim początkiem uroczystości Nawiedzenia Obrazy Matki Boskiej Częstochowskiej (nawiedzenie 21 listopada). 24 grudnia ks. Stanisław Turek odprawił Pasterkę w stajence na terenie Rudy Łańcuckiej. Był to początek nowej parafii pod wezwaniem Matki Bożej Królowej Polski (obszar parafii: Ruda Łańcucka, Osiedle Sarzyna, Janda). Rozpoczęły się prześladowania przez władze ks. St. Turka, ks. J. Warchała, oraz parafian organizujących prace budowlane.
1971r. - 21 lutego - utworzenie nowej parafii Nowa Sarzyna.
1978r. - Ojcem Świętym został Polak Karol Wojtyła, który przyjął imie Jana Pawła II. Od tego czasu w obu parafiach sarzyńskich nasilają się powołania kapłańskie i zakonne nienotowane dotąd w takiej liczbie w dziejach Sarzyny.
1979r. - W Nowej Sarzynie rozpoczęto budowę murowanego kościoła. Budowę koordynuje ks. St. Turek, nadzór budowlany pełnił Edward Stępień. Projekt kościoła sporządzili Jan Zygmunt i Edward Sarzyński. 16 grudnia nowy kościół poświęcił ordynariusz przemyski ks. bp Ignacy Tokarczuk.
1981r. - Przywrócono w kościele sarzyńskim straż grobowa "Rajtków" - Turków.
1982r. - Oddano do użytku w Rudzie Łańcuckiej cmentarz komunalny dla potrzeb parafii Nowa Sarzyna i miasta Nowa Sarzyna.
1986r. - Do parafii Nowa Sarzyna przybyły siostry nazaretanki, które zajęły się nauczaniem religii i otworzyły przedszkole. Siostra Klara założyła chór mieszany przy kościele w Nowej Sarzynie.
1987r. - Konsekracja nowego murowanego kościoła w Nowej Sarzynie przez ks. biskupa przemyskiego Ignacego Tokarczuka.
1990r. - Powrót do szkól nauki religii.
1992r. - Dekretem papieskim z 22 marca nastąpił podział diecezji przemyskiej. Dekanat leżajski wraz z obiema parafiami sarzyńskimi pozostał w archidiecezji przemyskiej.
1995r. - W obu parafiach sarzyńskich powstała Akcja Katolicka. Przy głównej bramie Zakładów Chemicznych "Organika" wybudowana została kapliczka upamiętniająca jubileusz 25-lecia parafii Nowa Sarzyna.
1996r. - Jubileusz 400-lecia poświęcenia pierwszego kościółka w Sarzynie.
1998r. - Jubileusz 400-lecia utworzenia parafii w Sarzynie.

 


Z dziejów wsi Sarzyna

Najstarsze znaleziska oraz przypadkowe odkrycia i systematyczne badania prowadzone przez archeologów pozwalają określić pobyt człowieka nad Sanem i Trzebośnicą na czasy odlegle o prawie 11 tysiącleci. Potwierdzają to znaleziska narzędzi kamiennych z okolic Ożanny, Leżajska, Przychojca, Jelnej, Sarzyny, Woli Zarczyckiej, Huciska i Rudy Łańcuckiej.
Pierwsze zapisy historyczne o istnieniu wsi Sarzyna pochodzą z początku XV wieku (nazwa wsi w latach 1414-1415 Vola Szarzynowa, a w 1430 i 1458 roku Scharzina Wolya). W opisie wsi z lustracji starostwa leżajskiego z 1565 roku Sarzyna jawi się jako wieś w pełni ukształtowana, przeciętna co do wielkości na okolicznym terenie starostwa leżajskiego, odmienna jednak warunkami środowiskowymi, zabudowa, gospodarka oraz ludnością od wsi okolicznych. We wsi było uprawnych 7 łanów ziemi (ok. 476 morgów) zagospodarowanych przez 25 kmieci oraz dalsze obszary uprawne tzw. "łazy" uprawiane przez zagrodników i mniejsze jeszcze kategorie gospodarstw chlopskich-łącznie w użytkowaniu chłopskim w Sarzynie w 1565 roku było 1020 morgów ziemi ornej, a niezależnie od tego laki i wspólne pastwiska.
Lustracja z 1565 roku po raz pierwszy podaje nazwiska chłopów-gospodarzy z Sarzyny z podziałem na odpowiednie kategorie majątkowe:
Kmiecie - Pauel Jodlacz, Jakob JodlaczStanislaw Siek, Paweł Gadek, Stanisław Jawor, Marcin Mahnik, Piotr Boguta, Paweł Obora(to późniejszy Obara), Macziek ZiskaMacziek Mitura, Wojtek Koziei, Jakob Kusch(to zapewne późniejszy Kusy), Luka KuschJozeph SkoczenMacziei Skoczen, Jan Maxim, Maciek Paskowicz(to zapewne przyszły Paszek), Walek SoczawaMacziek Wojna, Jan Sosth(to przyszły Szast), Adam BienkiewiczMatis JodlaMacziej Lantwoith, Stanisław TrestkaZagrodnicy - Piotr Gruszka, Mikolaj Mscicz, Maciej Mach, Sczesni Fugiel, Jakub Obanicz, Wojciech Zawol, Maciek Obanicz, Jacek BuchaiKomornicy - KaroszLenarthMarczin SalwaiSluzkowie - BartoszSczesniKarczmarze - Wojciech Mscisz, Jan Szajka.
Oprócz rolnictwa na terenie Sarzyny występowała "ruda", czyli zespól urządzeń gospodarczych dla przeróbki żelaznej rudy darniowej celem uzyskania żelaza, z którego na miejscu wytwarzane były różne narzędzia i wyroby żelazne.

 


Tradycje

W wypełnianiu obowiązków religijnych wobec Pana Boga i Kościoła parafianie sarzyńscy byli bardzo sumienni i zdyscyplinowani, wyróżniając się spośród okolicznych parafii m.in. strojami "do kościoła". Pobożność parafian wyrażała się w absolutnym przestrzeganiu przykazania o świeceniu niedziel i świat (powstrzymywanie się od ciężkich prac domowych i polowych oraz obowiązkowe uczestnictwo w nabożeństwach). Przykładano dużą wagę do ubioru "do Kościoła" i zachowaniu się w kościele.
Z okazji świat liturgicznych i innych uroczystości odbywały się procesje, podczas których panny nosiły "obrazy" (feretrony) i chorągwie. Ubiór tych panien w obrzędach kościelnych podlegał żelaznej dyscyplinie co do rodzaju, fasonu i koloru:

W Niedziele Wielkanocna: kostiumy kazimierkowe granatowe lub popielate, chustki na głowę białe czeskie

W Poniedziałek Wielkanocny: żakiet granatowy, spódnica bordowa, chustka z paprocią

W Oktawę: białe suknie ślubne

W niedziele Oktawy Bożego Ciała: po krakowsku - bluzka biała z długim rękawem, gorset czarny wyszywany, spódnica biała obszyta kolorowymi wstazkami (7-8 wstążek), podobnie była obszyta biała zapaska.

Czwartek na zakończenie Oktawy - bluzka biała, granatowa, układana spódnica.

Niedziela Serca Pana Jezusa - po krakowsku (biała bluzka, gorset, spódnica czerwona w czarne kropki, zapaska biała).

Odpust parafialny - po krakowsku (biała bluzka, gorset, spódnica zielona w czerwone kwiaty).

Uroczystość Matki Boskiej Różańcowej 7 X - sukienki niebieskie (bławatkowe), podczas procesji śpiewano cały różaniec.

Święto Chrystusa Króla - sukienki bordowe, żakiet bordowy.

W pozostałe niedziele w okresie letnim przed suma również odbywały się procesje, ale już bez rygorów co do stroju.
Stroje krakowskie noszone były tez przez druhny weselne, które wraz z przystrojonymi odpowiednio drużbami zapraszały gości na wesele w przeddzień weselnych uroczystości.
Wesela w Sarzynie odbywały się we wtorki, środy i czwartki, a nie w soboty (aby parafianie mogli godnie uczestniczyć w niedzielnych nabożeństwach).
W krakowskich strojach chodziły do kościoła również kobiety zamężne.
Do ubioru "kościelnego" kobiecego należały płachty:
-cienkie, z frędzlami tzw. Kazimierkowe (prawdopodobnie z wełny szlachetnej),
-grube, z frędzlami tzw. kądziorowate lub barankowe,
-w kratę, wełniane (jesionki).

Chustki na głowę noszone przez kobiety zamężne były bardzo ważnym elementem stroju "do kościoła". Kobiety miały ambicje posiadać komplet chustek, gdyż w poszczególne niedziele i święta należało być ubrana w odpowiednią chustkę.
A chustki były:

z paprocią,

pszenicą białe i żółte,

z niebem białe , żółte i granatowe,

wyczka czerwone i bordowe,

koniczyną,

reczką niebieskie i czarne,

tureckie (dowolne),

przeworskie bordowe i granatowe z charakterystycznym wzorkiem,

w kwiaty: z lilia i z róża.

Ponadto odpowiednio ceniono chustki czeskie, dubetowe (dubetówki).
W układzie rocznym "zmianowość" chustek przedstawiała się następująco:

Adwent-chustki ciemne (granatowe, czarne, bordowe)

Boże Narodzenie-białe czeskie

Świętego Szczepana-białe z wyczka, z kwiatami

Nowy Rok-białe z pszenica

Do Wielkiego Postu-białe czeskie

Niedziela zapustna-białe z paprocią

Wielki Post-ciemne

Niedziela Wielkanocna-białe czeskie

Poniedziałek Wielkanocny-białe z kwiatami, z paprocią

Okres letni-jasne

Boże Ciało-białe czeskie

Na zakończenie Starego Roku-białe czeskie

Odpust na Św. Sebastiana-zółta z lilia

Uroczystym strojem męskim była płocianka (od dawna jednak już nienoszona).

Przy chrzcie dziecka również obowiązywały zasady co do koloru kapki i wstążki.
Kolor różowy - chrzcił się chłopak.
Kolor niebieski- chrzciła się dziewczynka.

Oto niektóre zwyczaje związane z religią i kościołem:
- po poświęceniu pokarmów w Wielką Sobotę kto najszybciej wróci do domu,zapewni sobie dostatek przez cały rok,
- w Wielki Piątek przed wschodem słońca mycie się w rzece,
- nie wolno spać w Niedzielę Wielkanocną, aby w polu nie zarastało i gospodarze wtedy tez obchodzili swoje pola,
- w Środę Popielcowa zdejmowano (i chowano dla figlów) bramy i furtki,
- w Św. Szczepana skręcano w kościele owies a po domach chodzono z koniem, który miał prawo wejść do izby,
- na Nowy Rok pieczono bułki tzw. szczodraki (dla dzieci chodzących po kolędzie), - Andrzejki-panny piekły bułki i wróżyły (przywoływały psa-ta panna, której bułkę pies porwał wyjdzie za mąż, pokruszona bułka wróżyła dziecko, jeśli bułka wpadła do wody - mąż będzie pijak),
- w Wigilie Bożego Narodzenia kobietom nie wolno było chodzić do sąsiadów. W tym dniu jedynie mężczyźni mogli chodzić, gdyż przynosili szczęście, kobiety zaś nieszczęście.

Długo w Sarzynie utrzymywał się zwyczaj powitania przy wchodzeniu do domu chwalący Boga. Wchodzący mówił: Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus - domownicy odpowiadali:
"Na wieki wieków. Amen." Czasami dodając: witajcie np. kumie. Odchodząc z domu mówił:
"Zostańcie z Bogiem". Odpowiadano :"Idź z Bogiem".
Podobnie pozdrawiano się na ulicy. Pracujących w polu pozdrawiano "Szczęść Boże". Odpowiadano "Daj Boże" lub "Bóg zapłać"

 

Straż grobowa

Zwyczaj trzymania warty przy Bożym Grobie w kościołach południowo-wschodniej Polski sięga XVIII wieku. Najczęściej Strażników Grobu Pańskiego nazywa się "Turkami", w niektórych rejonach nazwa jest inna.
W Sarzynie straż grobowa nosi nazwę "Rajtki". Strażnikami są młodzi mężczyźni ubrani w mundury wojskowe przepasane dwoma białymi pasami (spodnie rajtki) i buty oficerki. W latach trzydziestych organizacja straży grobowej zajmował się p. Jan Trestka oraz p. Franciszek Dudek. Od roku 1940 do 1980 działalność "Rajtków" była zawieszona. Reaktywowano ich w roku 1981, dzięki staraniom pana Fr. Dudka.
Inne grupy adorujące Grób Pański to:

Maryjki - dziewczyny w białych, długich sukniach, przepasanych czarna wstążka,

Rycerzyki - chlopcy w wieku do 9 lat, ubrani w granatowe mundurki i czapki z okresu Księstwa Warszawskiego,

Rzymianie - chlopcy w wieku 13 - 15 lat, ubrani w czerwone spódniczki, bezrękawniki z ponaszywanymi kóleczkami, imitujące kolczatki, na ramionach mają czerwone narzutki, w rekach krótki miecz. Na głowie noszą rzymskie hełmy,